या दिवसाला भारतीय इतिहासात खूप महत्त्व आहे कारण 1942 मध्ये महात्मा गांधींनी सुरू केलेल्या भारत छोडो आंदोलनाची सुरुवात होते. हा दिवस ऑगस्ट क्रांती दिन म्हणूनही ओळखला जातो. याच दिवशी शांततेचे प्रवर्तक गांधीजींनी ‘करा किंवा मरो’ची हाक दिली.
भारताला ब्रिटीश राजवटीपासून मुक्त करण्यासाठी भारतीय स्वातंत्र्यसैनिकांनी ‘अहिंसेच्या धर्तीवर लढलेल्या जनसंघर्षाचा’ सन्मान करण्यासाठी दरवर्षी ९ ऑगस्ट रोजी ऑगस्ट क्रांती दिन साजरा केला जातो. महात्मा गांधींच्या नेतृत्वाखाली भारत छोडो आंदोलन सुरू असताना, या आंदोलनात इतर अनेक प्रमुख नेत्यांचाही सहभाग होता.
ब्रिटिशांना भारत सोडण्यास भाग पाडणाऱ्या भारत छोडो आंदोलनात सहभागी झालेल्या स्वातंत्र्यसैनिकांची यादी :
जयप्रकाश नारायण : जयप्रकाश नारायण, ज्यांना प्रेमाने लोक नायक म्हणून ओळखले जाते, ते भारत छोडो आंदोलनात सहभागी झालेल्या प्रमुख नेत्यांपैकी एक होते ज्यांनी ब्रिटीश सरकारवर भारत सोडण्यासाठी दबाव निर्माण करण्यात यशस्वीपणे यश मिळविले. त्यांनी राम मनोहर लोहिया आणि अरुणा असफ अली यांच्यासमवेत सर्व ज्येष्ठ नेत्यांना अटक केल्यावर खळबळ उडवून दिली.
अरुणा असफ अली : भारतीय स्वातंत्र्य संग्रामातील ग्रँड ओल्ड लेडी म्हणून प्रसिद्ध, अरुणा असफ अली या लोकप्रिय स्वातंत्र्यसैनिकांपैकी एक होत्या ज्यांनी गांधीजींच्या ‘करा किंवा मरो’ या आवाहनावर भारत छोडो आंदोलनात सामील झाले. तिने 1942 मध्ये गोवालिया टँक मैदानावर तिरंगा भारतीय ध्वज फडकावला, त्यानंतर ब्रिटीश पोलिसांनी तिच्या विरोधात शोध सुरू केला. तिने अज्ञातवासात जाऊन भूमिगत रेडिओ स्टेशन तसेच ‘इन्कलाब’ नावाचे देशद्रोही मासिक सुरू करून आंदोलनाचे नेतृत्व केले.
बिजू पटनायक : बिजू पटनायक या नावाने प्रसिद्ध असलेले बिजयानंद पटनायक यांनी 1942 मध्ये स्वातंत्र्य सैनिक म्हणून आपली कारकीर्द सुरू केली आणि भारत स्वतंत्र करण्यासाठी महात्मा गांधींच्या मार्गदर्शनाखाली जेपी नारायण आणि राम मनोहर लोहिया यांच्यासोबत भारत छोडो आंदोलनात सामील झाले. 1943 मध्ये भारत छोडो आंदोलनात भाग घेतल्याबद्दल त्यांना सुमारे दोन वर्षे तुरुंगवासही भोगावा लागला.
उषा मेथा : छोडो आंदोलनात 22 वर्षीय धाडसी उषा मेहता यांचाही सहभाग होता, ज्यांनी या चळवळीच्या ताज्या घडामोडींबद्दल भारताला सतर्क केले.बहुधा देशातील पहिला रेडिओ जॉकी असल्याने, मेहता यांनी त्यांच्या भूमिगत रेडिओ स्टेशनद्वारे अधिकृत वृत्तसंस्थांनी दडपलेल्या बातम्या प्रसारित केल्या.
राम मनोहर लोहिया : समाजवादी नेते राम मनोहर लोहिया यांनी स्वातंत्र्यलढ्यात विशेषत: भारत छोडो आंदोलनात महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. अनेक प्रमुख नेत्यांना ब्रिटिशांनी तुरुंगात टाकल्यानंतर लोहिया यांनीच आपल्या ‘भूमिगत’ कार्यातून चळवळ जिवंत ठेवली.
